YAĞIN ÖTESİNDE...

  1. ANA SAYFA
  2. CASTROL’ÜN HİKAYESİ
  3. BASIN ODASI
  4. HABERLER
  5. DÜNYA DIŞINDAKİ BAŞARILAR: CASTROL INSIGHT ŞİMDİ MARS’TA

DÜNYA DIŞINDAKİ BAŞARILAR: CASTROL INSIGHT ŞİMDİ MARS’TA

Mars yüzey yapısının içinde InSight Uzay Aracı. Görselin telif hakkı: NASA/JPL-CALTECH/LOCKHEED MARTIN
NASA’nın en son misyonu, 26 Kasım 2018 tarihinde Mars’a iniş yaptı. Taşıdığı hassas aletlerle kızıl gezegenin üzerinde ilk derinlemesine testler gerçekleştiriliyor. NASA bu yüksek teknoloji ürünü parçaların tümünü dış uzayda kusursuz bir biçimde çalışır durumda tutabilmek için bir kez daha Castrol’ün özel madeni yağ serisine güvendi

 

Castrol ürünleri onlarca yıldır Dünya yüzündeki otomobilleri ve motorları yağlıyor. Fakat 1960’lı yıllardan bu yana NASA uzay projelerindeki mekanizmaları da yağlamakta oldukları daha az bilinen bir gerçek. NASA, güneş sistemini incelemek için çıktığı bu maceralarda, Apollo ay misyonları, Hubble uzay teleskobu, pek çok uydu, Uluslararası Uzay İstasyonu, geçmişteki Mars uzay araçları – 2012 yılında iniş yapan Curiosity dahil olmak üzere – ve astronot uzay elbiselerinin çoğunda Castrol’ün Braycote serisine güvendi.

NASA, şimdi kızıl gezegene olan en son misyonunu desteklemesi için bir kez daha Castrol’e güvenmekte. Mars InSight uzay aracı 5 Mayıs’ta Kaliforniya’dan fırlatıldı ve Elysium Planitia adı verilen Mara ekvatoru üzerinde tanımlanamamış bir lav yatağı ovasına doğru 301 milyon millik (veya 485 milyon kilometre) yolculuğuna başladı. Castrol ürünleri, herhangi teknik bir arızanın misyonun iptal edilmesine neden olabileceği bir ortamda bilimsel cihazların gerektiği gibi hareket etmesini sağlıyor.

Castrol madeni yağları 1960’lı yıllardan beri NASA programlarında ve ekipmanlarında kullanılmaktadır

Bu misyonun amacı ne?

InSight Misyonu, gezegenin ‘iç tarafının’, yani yerkabuğu, manto ve çekirdeğin incelenmesi amacıyla Mars’a bir robot kaşif gönderiyor. NASA, iç yapıyı ve jeolojiyi inceleyerek iç güneş sistemimizde dört milyar yıldan uzun bir süre önce kayalık gezegenlerin nasıl oluştuğu konusunda bilgi sahibi olmayı amaçlamaktadır.

 

BUNU BİLİYOR MUYDUNUZ?

 

InSight: misyonun adı, ‘Interior Exploration using Seismic Investigations, Geodesy and Heat Transport’ (Sismik Araştırmalar, Jeodezi ve Isı Transferi kullanılarak İç Tarafların Keşfi) adının kısaltmasıdır.

 

Uzay aracının ileri teknolojisi, NASA’nın yüzeyin altında neler olup bittiğini araştırmasına yardımcı olacaktır. Karasal olarak adlandırılan gezegenleri oluşturmuş süreçlerin ‘parmak izlerini’ arayacaklar: Merkür, Venüs, Dünya ve Mars.

 

Uzay aracının yüksek teknoloji ürünü ekipmanı  Mars’ın iç kısmının boyutunu, yapısını ve sıcaklığını ölçmektedir. Aynı zamanda, Mars’ın günümüzde tektonik açıdan ne kadar aktif olduğunu da ölçmektedir. Uzay aracı, “Mars depremleri” adı verilen içsel sismik aktivitelerin gücünü ve sıklığını ve ayrıca meteorların gezegenin yüzeyine ne sıklıkta çarptığını da ölçecek.

 

Uzay boşluğu bir madeni yağdan ne ister?

Daha zayıf yerçekimi, aşırı sıcaklıklar ve arızalı bir parçayı insanların hemen ‘gidip onarma’ imkanının bulunmaması Mars’ı bir madeni yağ için en azından düşman bir ortam haline getirir. Her Castrol ürünü, söz konusu görevin uygulama alanı, ortamı ve süresi için uygun olmalıdır. Ve NASA misyonları için Castrol ürünlerinin özellikle güçlü olması gerekir.

Castrol’de bir iş geliştirme yöneticisi olan Keith Campbell, NASA ile onun bazı misyonlarda çalışmış olduğu için uzayın madeni yağ üreticileri için ortaya çıkardığı zorluklar hakkında bir miktar bilgi sahibidir. Campbell, “ekipmanı atölyeye çekerek bakım işlemleri gerçekleştiremezsiniz,” diyor ve şöyle ekliyor: “NASA’nın işe yarayacağını bildiği bir madeni yağ kullanmak istemesinin nedeni de budur.” 

 

14 yılın ardından hala hareket halinde...

 

Castrol önceki Mars misyonlarında da kullanılmıştır. Aslında bir uzay aracı – Mars Opportunity – 14 yıl sonra hala gezegenin etrafında dönmektedir. Bu araç yalnızca 90 gün süren bir misyon için tasarlanmıştı fakat günümüzde Dünyanın yanı sıra bir yüzeyde herhangi bir insan yapımı nesneden çok daha uzun bir mesafe kat etmiş durumda.

 

Metal parçalar birbirlerine her sürtündüğünde aşınma oluştururlar – ve bu da parçaların bozulmasına ve sonunda çalışmayı tamamen durdurmasına neden olabilir. Mars’ın uzaklığı nedeniyle, bir misyon için madeni yağ seçimi yapılırken dayanıklılık temel alınmalıdır.

 

Mars’taki büyük sıcaklık değişiklikleri de ortaya zorluklar çıkarmaktadır; Castrol’ün madeni yağlarının aşırı koşullarda görev yapması gerekmektedir. Madeni yağların, sıcaklıklar değiştikçe ‘gaz salınımı’ – veya buharlar çıkarmayı – sınırlandırması gerekmektedir. Buharlar madeni yağdaki tüm yağın kaybolmasına yol açabilir ve bu da performansın azalması demektir. Yakınlardaki yüzeylerde oluşan yoğunlaşma da hassas aletlerin veya çevredeki ortamın kirlenmesi olasılığını ortaya çıkarabilir.

Kaliforniya’daki Vandenberg Hava Kuvvetleri Üssü’nde 4 Mayıs 2018 Cuma günü NASA InSight uzay aracı yüklenmiş Atlas-V roketi. Görselin telif hakları: NASA/BILL INGALLS

Kaliforniya için bir ilk

 

Mars InSight, Kaliforniya’daki Vandenberg Hava Kuvvetleri Üssü’nden kalkacak olan ilk görev. Çoğu uzay görevi, NASA’nın Florida’daki Kennedy Uzay Merkezi’nden fırlatılarak doğuya doğru uçar. Bunun nedeni, doğuya doğru yapılan fırlatmanın Dünya’nın doğuya doğru dönüş momentumunu, fırlatma aracının kendi itiş gücüne eklemesidir. Fakat InSight’ın roketi Kaliforniya’dan güneye doğru hareket edecek kadar güçlü – ve Vandenberg üssü de bu yıl fırlatma penceresi için daha fazla müsait duruma sahip oldu.

Campbell, ‘gaz salınımı’ sürecini, “bu biraz kapağı doğru kapatılmayan bir kutu boyanın kuruması gibidir. Uzay vakum olduğu için aynı şey uzayda da meydana gelebilir,” diye kıyaslıyor. Gaz salınımı uzayda gerçekleşirse madeni yağlar kuruyabilir işlerini o kadar etkili yapamaz.

 

Campbell, “Uzayda iyi sonuç veren bir madeni yağı çok, çok düşük sıcaklıklarda görevini yapabilmesi ve aynı zamanda daha sıcak koşullarda görevini yapabilmesi ile tanımlarız - ve daha sıcak koşullarda en az seviyede gaz boşalması ile,” diyor.

 

Fakat uzayda çalışmanın zorlukları sıcaklık dalgalanmaları ile başa çıkmakla bitmiyor. Campbell, madeni yağların aynı zamanda roket yakıtları, gazlar ve başka kimyasallar ile temas ettiği zaman reaksiyona girmemesi gerektiğini de ekliyor. Bu madeni yağlar, uzayın zorlu unsurları ile karşı karşıya kaldıklarında kesinlikle bozulamazlar.

 

“Ürünlerimiz sayesinde, düşük sıcaklıkta performansın ve düşük gaz salınımının en iyi bileşimine sahibiz,” diye ekliyor. “Bize bir rekabet avantajı sağlayan şey de budur.”

Mars InSight - nasıl çalışır

Mars Insight uzay aracı, araştırmasını gerçekleştirmek için en son teknoloji ürünü bilimsel donanımlar ile donanmıştır. Uzay aracı rulmanlar, lineer kızaklar ve dişliler de dahil hareketli parçalara sahip cihazlar ile doludur. Castrol ürünleri bu parçaları Mars’ın zorlu ortamında çalışır durumda tutar.

  • Mars’ın nabzını ölçmek: sismometre

InSight’ın sismometresi olan SEIS (veya Seismic Experiment for Interior Structure - İç Yapı İçin Sismik Deney), gezegenin yüzeyinde duran mantar şeklinde bir cihazdır. Mars depremlerinden meteor çarpmalarına dek sismik titreşimleri ölçerek Mars’ın ‘nabzını’ tutmak için tasarlanmıştır. Amaç, yüzeyin altında neler olup bittiği konusunda fikir sahibi olmaktır. SEIS aynı zamanda rüzgar, basınç, sıcaklık ve manyetik alanları ölçebilecek sensörler ile de donatılmıştır. NASA, SEIS’ten gelen ölçümleri kullanarak güneş sisteminin kayalık gezegenlerini ilk oluşturmuş malzeme hakkında bilgi sahibi olmayı amaçlamaktadır. SEIS, orada sıvı su bulunup bulunmadığını bile bulabilir.

Castrol Braycote madeni yağları NASA’nın InSight uzay aracının çeşitli parçalarını Mars’ta çalışır durumda tutuyor
  • Mars’ın ateşini ölçmek: Isı Akışı ve Fiziksel Özellikler Sondası

Isı Akışı ve Fiziksel Özellikler Sondası veya HP3, yüzeyin altında beş metrelik (16 ayak) bir tünel açacak olan bir ‘köstebek’ niteliğindedir. Gezegenin merkezinden gelen ısıyı ve bu ısının ne kadarının dış katmanlara eriştiğini ölçmek için Mars’ta önceki tüm cihazlardan daha derine inecek. Bu ölçümler, Mars’ın Dünya’yı ve Ay’ı oluşturan ile aynı malzemeden oluşup oluşmadığını NASA’nın anlamasını sağlayacak – ve gezegenin kendisinin oluşma süreci konusunda da bir anlayış sağlayabilecek.

  • İşin ağır tarafının yapılması: robot kol

Uzay aracı, ekipmanını Mars yüzeyine taşıyacak bir mürettebata sahip değil. InSight bu nedenle SEIS’i ve köstebeği indirmek için Cihaz Yerleştirme Kolunu kullanacak. 2,4 metre (7,8 ayak) boyutundaki bu kolda omuz, dirsek ve bilek eklemlerini hareket ettiren dört adet motor var. Kola monte edilmiş bir kamera, NASA bilim insanlarının ne yaptıklarını görebilmelerini sağlayacak. Kol, her donanım parçasını kavramak için beş adet mekanik parmağa sahip bir kıskaç ile tamamlanmış.