SÜSPANSİYON - AYARLANDI!

Genelde “karanlık-sanat” olarak görülen süspansiyon ayarı sizin için bir endişe olmaktan çıkmalı. Detayları öğrenmek için Castrol destekli Honda Gresini MotoGP takımı uzmanlarına sorduk.
Süspansiyon ayarınızı kendiniz yapmak başta gözünüzü korkutabilir: Yapılacak sınırsız sayıda ayar ve denenebilecek çok sayıda kombinasyon var ama sürüş tarzınıza uygun bir ayar hem sizi mutlu eder hem de tasarruf sağlar. O yüzden bu basit kılavuzu oluşturduk. Öncelikle arka ve ön statik salınım seviyesini bulalım. Daha detaylı ayarlara geçmeden önce buradan başlamalıyız.

Arka süspansiyon

Öncelikle arka tekerleği, yerle teması tamamen kesilmemek şartı ile mümkün olduğunca yukarı kaldırın. Seçtiğiniz iki nokta arasındaki mesafeyi not edin: Tekerlek merkez noktasından kuyruk ünitesindeki herhangi bir nokta olabilir. Motorun arkasını tutacak birini bulun ve motorun üzerine çıkıp süspansiyonu aşağı yukarı esnetin. Bu süspansiyonu nötr pozisyona getirir. Motorunuz “en yüksek noktasındakinden” daha alçakta olmalı. İki nokta arasındaki mesafeyi ölçün: Bu ölçüm statik çökme mesafesidir.

Ön süspansiyon

Teker mili ve alt bağlantı demiri arasındaki mesafeyi ölçmek için motorunuzun önünü kaldırın, ardından ön çatalları esneterek doğal pozisyonuna getirin. Hedefimiz hem arka hem önde 20-30mmlik bir statik çökme mesafesi yaratmak. Eğer bunu elde ettiysek, fren esnasında ne kadar çatal hareket mesafesi oluşacağını görmek için etrafına bir plastik kelepçe koyun. Aradığımız tam olarak 10-15 mm'lik bir fark kalmalı.

Bu da bittikten sonra, motorunuzda ortaya çıkan birkaç tipik soruna ve çözmek için neler yapabileceğimize bakalım. En iyisi bu işe bir gününüzü ayırmak. Ayarları yapın ve belirli bir rota üzerinde test sürüşüne çıkın. Geri gelin, hissettiğiniz farklılıkları yazın ve bu süreci tekrarlayın. Aynı yol ve hava şartları olmasını sağlamak için bunu mümkünse aynı gün yapmaya çalışın.

Sık Rastalanan sorunlar ve çözümleri

Frenajda çatallar dibe vuruyor, 'sekiyor' veya 'çatırdıyorsa': Çatalı desteklemek için (amortisöre) biraz ön yük verin. Bağladığınız kelepçenin nerede olduğunu görmek için bir test sürüşü yapın. Çatal bacağın alt tarafına çok yakın duruyor ya da "ideal” olan 10-15 mm'lik mesafeyi geçti ise süspansiyonu biraz sertleştirebilir ya da daha kalın bir çatal yağı kullanabilirsiniz.

Önden şiddetli yalpalama (tank slap) sorunu: Normalde motorun arka tarafının çok “yumuşak” olmasından ve güç altında aşağıya oturmasından kaynaklanır. Sorun devam ettikçe arka amortisörünüze bir tur ön yük verin. Basıncı da biraz arttırın. Eğer bu yardımcı olmazsa, arkada daha sert bir yaya ihtiyacınız olabilir. Eğer motor eskiyse ya da zorlu koşullarda kullanılarak yıpranmışsa, amortisörün bakıma ihtiyacı olabilir.

Motor önden kayıyor ya da ideal viraj çizgisinde kalmıyor: Motorunuzun önü çok yüksek olabilir. Ön amortisöre daha fazla açılma direnci (rebound) verin ya da arka sürüş yüksekliğini arttırın. Sürüş yükseklik ayarınız yoksa, önü biraz daha sertleştirin. Bu konuda dikkatli olun çünkü aşırı sürüş yüksekliği ya da önde çok sert süspansiyon da sorun yaratabilir.

Arka tarafta yol tutuş bozuklukları: Amortisör ön yükünü bir tur düşürün, ardından amortisör sertliğini birkaç klik gevşetin.
Önde yalpalama, önden kayma ve motorunuzun arkasının fazla oynak olması sınırlara çok yakın kullandığınızın bir göstergesi olabilir. Güvenli sürüş için daima yol koşullarına dikkat edin ve hız sınırlarına uyun.

Son olarak motorunuzun ayarı kişisel bir konudur. Statik sarkmanın miktarı ya da arka ayarınızın sertliği fark etmez, önemli olan kendiniz için neyin doğru olduğunu bulmaktır.

Önemli İpuçları

Lastik basınçlarınızı kontrol edin! Yol tutuş sorunu kötü süspansiyon ayarından ziyade yanlış lastik basıncından kaynaklanır.
Eğer motorunuzda bir sorun yoksa ayar yapmayın. Gerek yok!

Yaptığınız bu değişikliklerin motorunuzun yol tutuşu üzerinde büyük negatif etkileri olacağından da endişe etmeyin. Standart bir yol motoru, bir yarış motoru kadar hassas değildir ve yapacağınız büyük değişiklikler bile motorunuzu kullanılmaz bir hale getirmez. Motorunuzun süspansiyonu ıslak ve kuru gibi farklı koşullarda çalışabilecek şekilde tasarlanmıştır.

Eğer süspansiyonuzu ayarlıyorsanız merak etmeyin: Kullanma kılavuzuna bakarak her zaman standart ayarlara geri dönebilirsiniz.
Değişiklikleri not alın! Bu çok önemli! Ayara başladığınız noktayı ve yaptığınız değişiklikleri not alın.

Motoru rahatça hareket ettirmek için size yardımcı olabilecek bir arkadaş bulun.

Terimler Sözlüğü

Ön yük: Bir yaya herhangi bir güç uygulanmadan önce kendi sahip olduğu yük miktarı. Bu yük olmasaydı motor kendi ağırlığı altında çökerdi. Ön yükün aşırı olması halinde  ise yaylar neredeyse hareket edemeyecek kadar sert olur.

Açılma sönümlemesi (rebound damping): Bu ayar yayınızın kapandıktan sonra nasıl 'geri açıldığı' ya da 'esnediğini' kontrol eder. Eğer bu özellik olmasaydı motorunuz en küçük darbede bile sizi seleden fırlatırdı.

Kompresyon sönümlemesi: Bu ölçü yayın frenleme, hızlanma ya da tümseklerden geçme gibi yükler altında uyguladığı kompresyonun hızını temsil eder. Kompresyon sönümlemesi çok fazla olduğunda sürüş sert olacak az olduğunda ise fazla esnemeden dolayı motor sağa sola savrulacaktır.

Ön Çatallar:

Ön Yük ayarlayıcıları: Bunlar çatal bacaklarının üzerinde bulunur ve ayarlanmaları için 14 ya da 17 mm anahtar gerekir. Ayar turla yapılır ve ayarlayıcının dış tarafındaki işaretli 'halkalar' yardımıyla kontrol edilir.

Açılma sönümlemesi: Amortisörlerin açılma ayarları çatalın üzerinde yer alan düz başlı vidalar şeklindedir. Yapılan ayar tur ya da yarım turla ölçülür. Bazılarında duyulabilir bir “klik" sesi gelir, böylece kaç tur attığınızı kolayca sayabilirsiniz.

Kompresyon sönümlemesi: Çatal bacaklarının tabanında bulunan küçük bir vida ile ayarlanır. Açılma ayarında olduğu gibi ayar yaparken her yarım turu sayın. Yaptığınız değişikliği her bacağa da aynı sayıda yapmayı unutmayın.

Arka Amortisör

Ön Yük ayarlayıcısı: Arka süspansiyonun üzerinde bir kelepçe benzeri bir parça göreceksiniz. Çoğunlukla amortisörün üzerinde yer alan bu ayar, bazı örneklerde alt kısmında da bulunabilir. Bunu ayarlamak için alet takımında yer alan C-anahtara ihtiyacınız olacak. Standart ayarın seviyesi için kullanma kılavuzuna bakın.

Açılma sönümlemesi: Bu da çoğunlukla amortisörün alt tarafında bulunan bir vida ayarlayıcıdır ve konumundan dolayı bulunması biraz zor olabilir.

Kompresyon sönümlemesi: Başka bir küçük vida ayarlayıcısı. Eğer amortisörünüzde mevcutsa amortisörün üst tarafında ya da ayrı olarak konumlanmış bir rezervuarda bulunur.

Sürüş yüksekliği: Bazı modern motorlarda bulunmayabilir. Amortisörün altında ya da üstünde bulunan somun şeklinde bir ayarlayıcıdır. Motorun motorun arkasını kaldırıp önüne daha fazla yük verir ve daha hassas yönlendirilmesine yardımcı olur. Birçok yan sanayi amortisörde bulunan bir ayardır.